Bài viết










 
Album ảnhLiên hoan ảnh nghệ thuật khu vực ĐBSCL lần thứ 28 năm 2013
  VN
  13      


     "Liên hoan ảnh nghệ thuật khu vực Hà Nội lần thứ 3 năm 2013"
     QĐND - Là phóng viên ảnh của Bảo tàng Quân đội (Bảo tàng Lịch sử Quân sự việt Nam),      tôi có nhiều dịp được chụp ảnh Đại tướng Võ Nguyên Giáp...

Đại Tướng VÕ NGUYEN GIÁP

Ngày nay, khi người dân Mỹ nghe thấy hai tiếng Việt Nam, họ sẽ nghĩ về một đất nước chứ không phải là một cuộc chiến tranh…Việt Nam đã nổi lên như một trong những câu chuyện thành công lớn lao ở Châu Á” – Phát biểu của Ngoại trưởng John Kerry tại tiệc trưa chào đón Chủ tịch nước Trương Tấn Sang ở trụ sở Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ ngày 24/7.
 
Cuộc Thi ảnh nghệ thuật Việt Nam-Vẻ Đẹp Bất Tận

Đang truy cập: 21
Lượt truy cập: 7281634





                                           

Nguyễn Hữu Bảo: Người trông coi ký ức Hà Nội


Nguyễn Hữu Bảo: Người trông coi ký ức Hà Nội

Không biết tự bao giờ, anh đã gắn bó với cái máy ảnh như một vật bất ly thân. Anh chụp về Hà Nội, cũng như anh kể về Hà Nội, mỗi bức ảnh là một câu chuyện và một chùm ảnh là một chùm những ký ức với những góc phố những phận người...

Nguyễn Hữu Bảo: Người trông coi ký ức Hà Nội

Tôi gặp lại anh Nguyễn Hữu Bảo trong một ngày mưa bên hồ Gươm. Chúng tôi ngồi quán cóc trước nhà hát múa rối. Đang trò chuyện râm ran về người Tràng An xưa nay thì bỗng anh Bảo nhổm dậy, lôi cái máy ảnh không biết giấu trong người chỗ nào, chụp toạch toạch hai cái, cảnh người lính trẻ được cô bạn gái cầm ô che mưa đi trước đền Ngọc Sơn. Xong cái, anh lại trò chuyện tiếp như không có chuyện gì xảy ra. Hà Nội trong anh, đời thường, dung dị là vậy.

Cà phê Quỳnh

Tôi biết anh Bảo từ những năm 1990, hết sức tình cờ trong ngày tháng tôi mới từ Vinh ra Hà Nội làm báo, sống trong nhà bác tôi ở phố Quán Thánh, thường lang thang lên phố Bát Đàn uống cà phê trong quán cà phê ảnh tên là Cà phê Quỳnh. Con phố nhiều nhà cổ, quán cà phê cũng khá cũ với những tấm ảnh đen trắng treo trên tường. Người chủ quán buổi chiều muộn thường ra ngồi với khách nói chuyện về Hà Nội. Sau này tôi mới biết đó là nhiếp ảnh gia Nguyễn Hữu Bảo, chồng của diễn viên điện ảnh nổi tiếng Như Quỳnh.

Nguyễn Hữu Bảo: Người trông coi ký ức Hà Nội - ảnh 1 Tranh: Nguyễn Văn Hổ.

Tôi mới ra Hà Nội, rất thích những câu chuyện về Hà Nội, lại gặp người thích nói về Hà Nội, bởi vậy hầu như chiều nào chúng tôi cũng ngồi ở quán Quỳnh cho tận tới khi quán bị đập bỏ đi. Hà Nội những ngày tháng ấy điện ảnh vẫn còn các dự án lớn, chị Như Quỳnh đóng phim “Mùa hè chiều thẳng đứng”, anh Nguyễn Hữu Bảo thì đi chụp ảnh cho đoàn làm phim quốc tế quay bộ phim “Người Mỹ trầm lặng”. Con của anh chị rất nhỏ nhưng đã là người mẫu cho một nhiếp ảnh gia tiếng tăm chụp triển lãm ở phố Hàng Bài.

Anh Bảo thường tham gia những dự án hiện đại, với các tác giả cách tân, nhưng anh vẫn luôn nhớ về một Hà Nội xanh khi ấy vẫn còn đâu đó ven đê. Anh kể: “Những năm 1950, khi bay trên bầu trời Hà Nội, người ta nhìn thấy và chụp được một Hà Nội tràn ngập cây cối, những phố xá với các ngôi nhà thấp nhỏ thường nằm khuất dưới tán lá, bởi vậy mà ấn tượng của Hà Nội khi đó là một thành phố tràn ngập màu xanh”.

Anh cũng kể cho tôi về những gánh hàng rong rất Hà Nội: “Khi xưa, các cô mà mặc áo dài thì không bao giờ ngồi ăn quà ven đường, họ thường gọi phở gánh vào trong nhà để ăn”. Anh cũng kể cho tôi một Hà Nội hào hoa, sang trọng mà chứa đựng trong mình những ký ức kháng chiến. Là một gia đình tư sản ở phố Hàng Đào, nhưng bố mẹ anh âm thầm nuôi giấu cán bộ cách mạng, bất chấp sự nguy hiểm đến tính mạng. Khi quân ta về giải phóng thủ đô, nhiều vị lãnh đạo văn hóa ghé nhà thăm chúc Tết.

Không biết tự bao giờ, anh đã gắn bó với cái máy ảnh như một vật bất ly thân. Anh chụp về Hà Nội, cũng như anh kể về Hà Nội, mỗi bức ảnh là một câu chuyện và một chùm ảnh là một chùm những ký ức với những góc phố những phận người.

Hà Nội không son phấn

Hà Nội dấu yêu (NXB Thế giới, 2016) là cuốn sách ảnh 200 trang với 198 bức ảnh về Hà Nội giai đoạn từ 1978 đến 2015 có thể nói là đã đem ta đến một Hà Nội rất riêng của Nguyễn Hữu Bảo, một Hà Nội nhìn gần hàng ngày, không lễ lạt không để đi thi thố, không nhằm giành giải thưởng, một thủ đô ngày thường. Hà Nội trong anh, như người con gái Hà Nội xưa, vẻ đẹp tự nhiên, vẻ đẹp tỏa ra từ tâm hồn, không cần trang điểm, hoặc trang điểm kín đáo đến mức như không trang điểm vậy. Một sự cầu kỳ đến mức không ai biết đó là sự cầu kỳ. Hà Nội của những ngày nước ngập như thể một đồng bằng sông Cửu Long mùa nước nổi, mọi sinh hoạt đều trên mặt nước, từ trò chuyện đến di chuyển, lễ bái, tâm tình. Nước của hồ và nước từ sông Hồng pha lẫn nước trời.

Nguyễn Hữu Bảo: Người trông coi ký ức Hà Nội - ảnh 2 Trong công viên Lê Nin – 1980. Ảnh: Nguyễn Hữu Bảo.

Sinh trưởng trong một gia đình tư sản thành đạt, nhiều người nổi tiếng, bản thân chàng trai trẻ Nguyễn Hữu Bảo cũng được đi học ở châu Âu trở về, nhưng thay vì trở thành ông nọ bà kia hay một thương gia, anh đã gắn bó với nhiếp ảnh như một định mệnh vậy. Nói như thế bởi, thời điểm tôi gặp anh những năm 1990, khi ấy anh Bảo tóc cũng lốm đốm bạc rồi nhưng vẫn chưa in sách ảnh, chưa làm triển lãm nào, chẳng tham gia một hoạt động nghệ thuật gì lớn cả. Triển lãm đầu tiên của anh lại được chụp từ một chuyến đi Úc mà anh mô tả là “vừa chạy vừa chụp”, có cái chụp rồi, về Việt Nam phóng ảnh ra mới nhìn thấy rõ từng chi tiết. Nhìn cái này, lại hóa ra cái kia. Tôi nhớ mãi từng cái chú thích ảnh rất hóm của anh cho cái triễn lãm ấy.

Tôi vẫn thấy trong các triễn lãm hay cửa hàng bán tranh ảnh ở Hà Nội bày bán những bức ảnh các cô gái đẹp, nhưng anh Bảo lại ít khi chụp ảnh để làm lịch như các tác giả kia. Anh thường khoe với tôi các bức ảnh chụp những bà cụ già nghèo xơ xác, chân ống thấp ống cao, ánh mắt nhìn tác giả như vừa giận dữ lại vừa thương hại. Anh kể rằng “những năm tản cư kháng chiến, anh đã được sinh ra ở Thái Nguyên, có một người vú nuôi thương anh như con đẻ. Anh lớn lên, bên cạnh mẹ mình, vẫn nhớ không nguôi người vú em vô danh ấy, bao lần anh đi tìm mà không gặp”. 

Anh Bảo cứ đi, cứ chụp, những bức ảnh không in báo, không triển lãm và không gửi dự thi. Anh lặng lẽ ở Cà phê Quỳnh, bên những tấm ảnh trắng đen, bên ly cà phê, cần mẫn và kiên nhẫn, bên dòng đời phồn hoa ồn ào và nhiều màu sắc. Những bức hình anh chụp, như giấc mơ đêm qua về Hà Nội, nơi làng đào vừa bị xóa bỏ, hay một ngôi nhà cổ đã bị đập bỏ đi, tất cả chúng, thoáng giật mình đã không còn nữa. Những ngày ấy, anh cũng không cô đơn. Nhà báo Xuân Bình, một nhiếp ảnh gia cách tân, khi đó nói với người viết bài này: “Với tôi, anh Bảo vẫn là nhiếp ảnh gia mà tôi yêu thích nhất”.

Sách về Hà Nội nhìn từ ống kính của người dân

Có lẽ Nguyễn Hữu Bảo là mẫu người nổi tiếng ở nước ngoài trước khi nổi tiếng ở Việt Nam chăng? Triển lãm đầu tiên của anh chụp từ nước Úc và gần đây triển lãm cá nhân của anh tại Pháp sau đó được anh tuyển chọn để in thành sách ảnh. Anh cũng mưu sinh bằng công việc chụp ảnh cho những đoàn làm phim nước ngoài được thực hiện dự án tại Việt Nam và thậm chí ảnh Nguyễn Hữu Bảo chụp được dùng làm hình ảnh quảng bá cho phim.

Nguyễn Hữu Bảo còn được biết đến với tư cách là người biên tập 4 cuốn sách ảnh tư liệu: Hà Nội ngày tiếp quản, Những ký ức còn lại, Thủ đô huyết lệ và Âm vang lời thề quyết tử. Anh đi tìm các bức ảnh mà người dân Hà Nội chụp trong những ngày tháng lịch sử, “họ không phải phóng viên, không phải nhiếp ảnh gia, chỉ là trong nhà có máy ảnh”. Các tấm ảnh không dàn dựng ấy, được Nguyễn Hữu Bảo tập hợp lại giới thiệu trong các cuốn sách, một Hà Nội lịch sử nhìn từ ống kính của người dân.

Gặp lại anh Nguyễn Hữu Bảo sau nhiều năm tôi rời xa Hà Nội, anh Bảo kể: “Anh làm triển lãm thì mấy cái rồi, nào ký ức làng, ký ức phố, nhưng cuốn sách ảnh đầu tiên của anh là do mình tự bỏ tiền túi ra in thôi. In xong đem đi tặng đấy chứ chẳng kinh doanh gì. Sau đó, bên nhà sách mới in cho anh một cuốn sách ảnh nữa”. Thật ra, với một nhiếp ảnh gia, có cả chục triển lãm và vài cuốn sách ảnh in rất đẹp cũng đáng gọi là may mắn và “hoành tráng”, dù rằng có khi là do tằn tiện chắt bóp tiền bạc mà in sách ra để tặng “vu vơ” thôi. Tôi cảm kích khi anh nói: “Anh vẫn để dành một cuốn tặng em”.

Giải thưởng “Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội” được trao cho Nguyễn Hữu Bảo năm 2017 như sự “phát hiện” khá muộn mà còn hơn không với một người đã ghi lại từng ngóc ngách của Hà Nội suốt 40 năm trời trong lặng lẽ và cũng khá cô độc. Khi nhận giải thưởng, anh thổ lộ với báo chí: “Tôi sẽ tiếp tục chụp ảnh Hà Nội. Nhiếp ảnh về Hà Nội nói riêng và Việt Nam nói chung là “hơi thở” đối với tôi, không thể sống thiếu được. Đó không phải công việc mà là một nhu cầu sống”.

Trong thời đại kim tiền như ngày nay, thử hỏi có mấy ai còn chụp Hà Nội rong rêu mỗi ngày và kể những câu chuyện bằng hình ảnh về một hồn cốt Hà Nội trong cái thời buổi đô thị hóa, người người đổ về Hà Nội làm ăn, ra phố đông chợt nghe một giọng Hà Nội gốc thì ai nấy không khỏi giật cả mình. Hà Nội xanh ngắt cây cối năm xưa, giờ đã mọc lên bạt ngàn cao ốc, đô thị, đường xá. Có những mái trường, những bệnh viện khang trang hơn được gọi là “phố xá mang trên mình bộ mặt mới”. Nhưng đâu đó người ta vẫn nhớ trong những bức ảnh của Nguyễn Hữu Bảo khuôn mặt mẹ già em nhỏ gầy guộc, đôi mắt mở to, họ đi ra từng những cái ngõ tối chật hẹp tới mức mà đi đứng vội vàng sẽ va vào nhau. Anh Bảo nói với tôi: “Anh vẫn chụp ảnh mỗi ngày! Không chụp thì ngày hôm sau có khi không còn nhìn thấy hình ảnh ấy nữa, vì thành phố đã đổi khác rồi”.

8/2018 

“Nếu một bức ảnh mọi thứ đều đẹp, nhưng chỉ là sản phẩm dàn dựng, giả tạo về cuộc sống thì nó có đem lại nhiều cảm xúc cho người xem hay không?”.

Nhiếp ảnh gia Nguyễn Hữu Bảo


Nguyễn Hữu Bảo: Chuyện chưa kể về Hà Nội

  Nhà nhiếp ảnh Nguyễn Hữu Bảo vừa ra mắt sách ảnh Hà Nội dấu yêu tập hợp gần 200 hình ảnh đen trắng về Hà Nội được anh lưu giữ kể từ khi bắt đầu cầm máy ảnh vào 1978. Là người con của Hà Nội, anh còn nhiều điều về thành phố này chưa giãi bày hết qua những bức ảnh.

Tác phẩm của Nguyễn Hữu Bảo trong tập sách ảnh Hà Nội dấu yêu vừa phát hành.
Tác phẩm của Nguyễn Hữu Bảo trong tập sách ảnh Hà Nội dấu yêu vừa phát hành.

Một nhà nhiếp ảnh sẽ ghi nhận Hà Nội như đối tượng khách quan. Bản thân anh sống ở Hà Nội từ bé bị sự thay đổi của Hà Nội tác động thế nào?

Sự thay đổi của Hà Nội là tất yếu. Tất yếu trong cái hoàn cảnh chúng ta không chuẩn bị trước. Bởi chúng ta cũng chưa quen có dự án lâu dài hay một chiến lược phát triển và bảo tồn không gian của Hà Nội.

Năm 1978-79 tôi sang Viện Thiết kế Công trình Hà Nội làm công tác về nhiếp ảnh kiến trúc, tôi đi mấy nước thấy họ luôn có một thành phố cũ để nguyên và khu vực khác thì phát triển lên. Đặc biệt thành phố nào có con sông chảy qua thì đó là biên giới của cái cũ và cái mới. Qua cầu sang một thế giới khác, kiểu như New Dehli và Old Dehli. Nhất là châu Âu nhiều phố cổ lắm, họ không chen kiến trúc hiện đại vào.

Ngoài chủ trương đường lối còn phải có kinh tế nữa. Khi đó chắc chắn điều kiện kinh tế ta chưa có. Trải qua chiến tranh liên miên, hòa bình giai đoạn ngắn lại bước vào chiến tranh. Lắng đọng, thẩm thấu, ngấm vào từng tế bào con người vẫn là tinh thần chiến tranh. Lúc nào cũng phải tích trữ lương thực. Nhà cửa thì lấy điều kiện làm trọng chứ không quan trọng hình hài văn hóa.

Người có ý thức sẽ tìm miếng vải cùng màu để vá vào chỗ rách, chỉ cũng phải cùng màu. Nhưng người nghèo quá thôi có miếng nào vá miếng đó, miễn là ấm thì cũng là áo lành nhưng lỗ chỗ.

Đến năm 1990, Hà Nội gần như không thay đổi mấy so với ngày tiếp quản 1954. Chúng ta nghỉ được vài năm hòa bình lại vào cuộc chiến ngay. Năm 1964, miền Bắc bắt đầu bị ném bom. Đời sống sinh hoạt theo tinh thần chiến đấu, Hà Nội có thể bị dội bom bất kỳ lúc nào. Do vậy ai xây nhà?! Ngày 29/6/1966, tôi đang trên cầu Long Biên về quê sơ tán, lần đầu tiên tiếng còi báo động rú trên bầu trời Hà Nội. Kho xăng Đức Giang bị ném bom. 

Những  năm 1980 tôi chụp nhiều ảnh trong sách này thì năm 54 cũng thế, còn tồi tệ hơn, cũ hơn. Năm 1986 bắt đầu Đổi Mới. Mấy năm sau mới bắt đầu lác đác xây nhà xây cửa. Năm 1983 một số nhà xây nhà 2-3 tầng mới vẫn còn bị tịch thu cơ mà. Tại sao có tiền xây nhà này- câu rất đơn giản rồi, không chứng minh được là gay…

Việc chụp ảnh thời kỳ đó có gì lạ, thưa anh?

Trong vài chục năm tôi sống, có quá nhiều biến động của đất nước, cũng như của Hà Nội. Năm 1973, tôi cầm máy ảnh như thú chơi, chụp kỷ niệm bạn bè gia đình. Khoảng 1977-78 mới bắt đầu ý thức nhiếp ảnh phải có một chức năng gì đó nữa. Nhưng cũng là cho mình thôi, có phải phóng viên đâu.

 Hồi đó, ngoài chuyện nguyên vật liệu đắt thì việc chụp ảnh không dễ như bây giờ. Vẫn có những chuyện dị nghị về an ninh. Vì thế mà tâm lý chụp ảnh cũng rụt rè. Hoặc đang chụp ảnh Tây ngủ ghế đá (là chuyện bình thường tôi vẫn thấy ở nước ngoài), một ông bảo vệ ở Bờ Hồ ra bảo không được chụp. Chụp ăn mày, công an nhìn thấy cũng bảo thôi.

Anh đã số hóa xong kho phim của mình?

Chưa “sao” hết được, nhiều quá. Mà giờ mình có tuổi rồi. Tính tôi lại không kiên nhẫn. Dành thời gian xem, quét lại thì còn nhiều câu chuyện quý lắm. Trong khi làm sách ảnh, có rất nhiều cái đến lúc scan ra mới ngã ngửa, ồ sao lại có tư liệu này nhỉ. Ảnh đó lúc chụp ra rất bình thường nhưng sau mấy chục năm đã trở thành tư liệu lịch sử. Triển lãm Ký ức phố, tôi rất thú vị ở những chi tiết rất vớ vẩn. Như người xem ngạc nhiên vì số nhà họ ở ngày xưa không như bây giờ, hay một khách xem ảnh gọi bạn đến triển lãm vì bắt gặp mẹ của bạn trong ảnh…

Ảnh có nhiều giá trị khác nhau trong đó giá trị lịch sử rất lớn. Chẳng hạn qua ảnh ta biết năm 1980 dân chúng mặc quần áo thế này, thời đó xe công nông đi trên đường phố. Trước đó là xe bò nhưng tôi còn bé không chụp được.

Phố cổ với anh có tiện lợi?

Phố cổ so với không gian khác về môi trường thiên nhiên thì cực kỳ tồi tệ. May mà tôi ở Hàng Đào gần hồ Gươm cũng thông thoáng một chút. Nhưng vào bên trong rất ngột ngạt. Mỗi gia đình đều có cách chỉnh sửa cải tiến cho phù hợp, nhưng nói chung đi phải rón rén vì chật quá. Như cầu thang nhà tôi bật đèn 24/24. Ngày xưa cũng tối nhưng không tối như bây giờ, giờ nhiều nhà cao tầng quá, phân chia nhiều quá, mất giếng trời…

Nhưng thế hệ chúng tôi rất khó rời phố cổ. Vì mình quen một phần, và bởi quan hệ xã hội là quan trọng. Nhiều người, con cái trưởng thành, có điều kiện, đưa bố mẹ đến khu chung cư rất sang trọng. Sung sướng chưa được một tuần lại muốn trở về chỗ lụp xụp.

Văn hóa giao lưu không có thì ăn nem công chả phượng ngủ trên gấm vóc cũng vô nghĩa. Thế hệ người Hà Nội cổ cái điều đó. Ví dụ tôi hàng ngày vẫn cùng nhóm bạn bè có tuổi trà lá kê bàn ghế vỉa hè ngồi. Từ nghị sĩ quốc hội đến ông thất nghiệp có thâm niên chuyện đủ trên trời dưới biển. Cũng như các cụ già tập thể dục buổi sáng ở hồ Gươm vì sức khỏe là phụ. Mà cần ra đó gặp bạn bè, chuyện phiếm, đánh cờ… Ở nhà trong bốn bức tường quá chật thế này, một ông nhìn một bà, hết chuyện.

Công việc quan trọng nhất của anh bây giờ là biên tập kho phim ảnh?

Cũng chả quan trọng. Tôi sống theo cơ địa, theo đồng hồ sinh học. Chứ bây giờ phải này phải kia là khó lắm, dù tôi biết làm thế là rất hay đấy. Nhiều khi một chầu cà phê buổi sáng quan trọng hơn tìm được bức ảnh, dù bức ảnh giá trị hơn ly cà phê nhiều lần.

Du khách đến phố cổ hẳn thích sự náo động, nhộn nhạo của nó. Còn anh sống ở đó từ bé cảm thấy sao?

Mình sống ở đó, mình chấp nhận nó. Chứ còn thì nói về yêu ghét thì khó lắm. Ảnh của mình không phải để ca ngợi hay phê phán. Bởi Hà Nội nó thế, có lúc rất dễ thương có lúc dễ ghét. Có khi vì yêu lắm tôi mới chụp cái đáng phê phán. 


Nguyễn Việt Thanh: Nhiếp ảnh gia không có… kẻ thù

  Vẫn là phóng viên ảnh của tờ Vietnam News mấy chục năm nay, cái tên Nguyễn Việt Thanh không xa lạ gì đối với giới nhiếp ảnh trong nước. Tiêu chí Việt Thanh đặt ra cho mình là dù chụp gì đi chăng nữa cũng phải làm cho người xem xúc động. Những bức ảnh của anh dù ít, dù nhiều đều chạm tới “sự xúc động” ấy.

Tranh: Nguyễn Văn Hổ.
Tranh: Nguyễn Văn Hổ.

Người nhẹ tính nhất Hà Nội

Những người bạn chơi chung đều bảo Thanh đẹp trai quá mức cần thiết, và nổi tiếng nhẹ tính, ai cũng thân được. Có lần ngồi trà đá, nhắc đến người ấy người nọ, anh đều gật gù: à, thằng ấy là bạn! Chiến hữu của anh bảo: thằng này nó làm bạn với cả Hà Nội!

Tính Thanh lào phào. Nói nhiều và nhanh, thuộc tuýp người hoạt ngôn và dễ cướp diễn đàn của người khác. Đàn em nhỏ hơn, thô bạo yêu cầu anh nhường mic, thì cũng không sao cả, lại tự tìm nguồn vui khác cho mình, rất ngoan ngồi gẩy guitar hoặc là lướt web. Bạn bè vừa thích vừa ngại anh. Cuộc vui nào vắng Thanh thì không khí tẻ hẳn. Nhưng có Thanh, cũng đồng thời phải kèm một tên rắn mặt để cầm kéo đòi quyền phát ngôn khi cần thiết.

Bề ngoài của Thanh lãng tử. Biết chơi piano, guitar, saxophone cũng thổi được tí chút. Trông Thanh đeo kính Ray Ban, cổ đeo máy ảnh Leica mà chất ngất đi ngoài đường, người ta sẽ có cảm giác nói với anh về giá xăng tăng, hoa quả nhiễm độc hay bọn rửa xe chém đẹp ngày lễ Tết là làm ố hình ảnh ấy. Thực tế, bên trong vẻ ngoài bay bay, Thanh rất tỉnh. Ngồi trên xe đường trường, đang chém hăng say về nhiếp ảnh đương đại với những chuyện đao to búa lớn khác, Thanh vẫn đủ tinh mắt nhắc lái xe “tránh bãi cứt trâu”.

Người ta bảo, Thanh là người làm nghệ thuật hiếm hoi ở Hà Nội mà gần như không có… kẻ thù. Anh tốt tính với bạn. Đến mức có thể nhường cơm sẻ áo. Và những thứ anh chụp, nó vững chắc chiếm chỗ ở khu vực ảnh báo chí đương đại ở Việt Nam. Thói chung, người ta thường ít đố kỵ với những gì nằm bên ngoài tầng bay của mình. 

Trên facebook, Thanh là một nhân vật hot, thứ nhất bởi nhiều ảnh đẹp, thứ hai bởi nhiều status thú vị. Ví dụ, anh tự biên tự diễn: “Một vài anh chị thắc mắc với tôi... Tại sao các nhân vật nơi thôn dã trong ảnh của anh đều có thái độ tự nhiên đến khó tin như vậy?

Tôi bèn giả nhời như sau: Tôi sinh ra và lớn lên nơi thành thị nhưng tâm hồn tôi được bện bằng rơm, rạ nên may mắn đồng cảm với họ”... Về bức ảnh chụp một cậu bé nhảy qua vũng nước ở khu giải tỏa Quận 8, Sài Gòn, anh chú thích: “Trong cuộc đời có những thử thách lớn mà bạn bắt buộc phải nhảy qua... Không để đi bộ được”.

Bám theo sự kiện cho đến… ra ngô ra khoai

Thanh bắt đầu cầm máy từ năm 1997, vì lý do “lãng xẹt” là trong nhà cần có một chiếc máy ảnh. Chụp mãi thành quen, Việt Thanh đâm mê “trò chơi tốn kém” này. Tự nhận mình không phải là người nệ cổ nên khi lên đời được máy kỹ thuật số anh suýt… mở tiệc ăn mừng. Trong giới nhiếp ảnh Hà Nội, Thanh cũng có tiếng là chịu chơi. Mẫu máy ảnh nào mới nhất, kiểu ống kính nào ngầu nhất, anh đều sở hữu đầu tiên. Tôi nhớ có đàn em của anh, từ cách đây hơn mười năm đã kể đầy hâm mộ: ông Thanh tậu máy mới, lia một phát ra chín ảnh, như quay phim chị ạ!

Thế nhưng, cú hích quan trọng để Việt Thanh quyết tâm gắn bó đời mình với nhiếp ảnh mới đến năm 2001 mới xuất hiện bằng việc Quỹ tưởng niệm báo chí Đông Dương mở một lớp học dành cho các nhà nhiếp ảnh báo chí Việt Nam. Lần đầu tiên được tiếp xúc với các bậc thầy về nhiếp ảnh trên thế giới, được họ “khai hoá” và dẫn dắt Việt Thanh biết con đường đi của mình từ nay phải là thế nào: anh ngoặt sang hẳn thể loại ảnh báo chí. Được sự khích lệ, động viên của các ông thầy lớn như Time Page, như Jonh Stamayer, như James Nachway… Việt Thanh mày mò đi tìm cái đẹp “ngay xung quanh mình”. Cần mẫn như một người thợ, không phải chỉ là vài chục cái ảnh trong triển lãm, sau lưng Việt Thanh là một núi ảnh cả tốt lẫn tốt “vừa”… Ảnh của Việt Thanh được các chuyên gia về nhiếp ảnh đánh giá cao ở tính nhân bản. Một cách đầy bản năng, khi chụp những bệnh nhân AIDS ở Thái Lan anh cắt hoàn toàn phần mặt chỉ đặc tả vào những chi tiết trên thân thể. Cách thể hiện ấy sau này Việt Thanh mới biết chính là xu hướng của nhiếp ảnh hiện đại.

Nguyễn Việt Thanh: Nhiếp ảnh gia không có… kẻ thù - ảnh 1 Những người già khiêu vũ ở Hồ Gươm. Ảnh: Nguyễn Việt Thanh.

Có một phương pháp làm việc Việt Thanh đeo đuổi đến giờ là bám theo sự kiện, nhân vật cả một thời gian dài có hệ thống và kỹ lưỡng. Khi đó mỗi bức ảnh không chỉ đơn thuần là bức ảnh, đằng sau nó là biết bao thông tin khác nữa. Bậc thầy của Việt Thanh trong trường hợp này là một biên tập ảnh của Đức. Tác giả ấy trong suốt 8 năm, từ 1982-1990 chỉ chụp hai đứa trẻ nông thôn một ở Việt Nam, một ở Kênya sinh cùng ngày, giờ. Từ việc chúng được sinh ra thế nào, bố mẹ là ai, sinh hoạt ra sao… cho đến lúc chúng đi học trong những lớp học bằng rơm rạ ở Việt Nam, bằng đất ở Kênya đều được thể hiện tỉ mỉ, cụ thể như chính những câu chuyện sống. Hầu như tất cả những ai đã từng xem qua bộ ảnh ấy đều phải thốt lên hai tiếng: tuyệt vời. Cũng chẳng cần nhiều lời, mọi vấn đề từ màu da, sắc tộc, lòng trắc ẩn… đều lồ lộ qua từng bức ảnh biết kể chuyện… Sau này bộ ảnh về nhạc Jazz của Việt Thanh chính là những thử nghiệm cụ thể đối với lối làm việc “chuyên nghiệp đến từng chi tiết” ấy. Đó cũng là mục đích mà Việt Thanh tự đặt ra cho mình: làm sao mỗi bức ảnh phải là một bức tranh thực chất và trung thực về mọi vấn đề xã hội qua cái nhìn của người chụp. Bức tranh ấy dù tối đến đâu vẫn phải ánh lên khoảng sáng, dù nhem nhếch vẫn phải sạch sẽ, vẫn phải làm cho người xem xúc động và chia sẻ.

Không có lãng tử trong nghề báo chí

Nhiều nhà nhiếp ảnh ở Việt Nam đồng nhất với kiểu làm việc lãng tử, Việt Thanh chỉ có bề ngoài lãng tử, thực chất là một nhà báo tất bật.

Anh bảo: tôi không giống nhiều người trông chờ vào những khoảnh khắc trong cuộc sống. Tôi nghĩ một bức ảnh hay phải là kết quả của một quá trình suy nghĩ, tư duy cực kỳ logic, thậm chí phải lựa, phải rình rập để đạt được ý tưởng. Bất cứ thành công nào cũng có cái giá của nó. Nếu ai nói khơi khơi tôi chỉ chụp mấy cái ảnh triển lãm mà thành một tên tuổi thì tôi không tin. Thời gian tôi sang Chiềng Mai học, cả lớp phải đi chụp một bãi rác trong điều kiện nắng 40o C đứng xa hàng cây số đã lao đao. Thế mà các ông thầy của chúng tôi không khẩu trang, không bảo hộ… cứ thế lăn vào chụp. Đầu tiên tôi còn nôn oẹ nhưng đến lúc chụp vào rồi thì quên hết, về khách sạn bị một trận đau đầu chí tử.

Nguyễn Việt Thanh: Nhiếp ảnh gia không có… kẻ thù - ảnh 2 Ảnh: Nguyễn Việt Thanh.

Robert Capa có câu là: “Nếu bức ảnh của bạn chưa đủ tốt bởi vì bạn chưa đủ gần đối tượng”. Tôi cũng đã quen với việc bỏ ống kính têlê dùng ống kính góc rộng. Tôi muốn mỗi bức ảnh của tôi sẽ mang đến cho người xem cảm giác có thể sờ vào được, nhìn thấy được và đấy nhất định không phải là “những chân dung bị đánh cắp”.

Nguyễn Việt Thanh sinh năm 1970, là sinh viên Việt Nam duy nhất tốt nghiệp xuất sắc Khoa nhiếp ảnh, Học viện Báo chí Quốc tế Berlin. Anh được nhiều người biết đến với tư cách gương mặt tiêu biểu của ảnh báo chí Việt Nam đương đại. Giải Nhất ảnh báo chí - Giải báo chí Quốc gia (2005). Giải Nhất ảnh báo chí Châu Á (2006). 2 giải Nhất, 2 giải Nhì ảnh báo chí Đông Nam Á (2007-2008). Từng 4 lần tổ chức triển lãm ảnh cá nhân và nhóm tại Mỹ, 2 lần tại Australia, 2 lần tại Trung Quốc.

Thích chụp những người thăng hoa

Thanh không phải là một nhiếp ảnh gia gắn liền với studio. Nhưng nghịch lý là rất nhiều nghệ sĩ Việt thích Thanh chụp ảnh cho họ. Mỹ Linh, Khánh Linh, Trần Mạnh Tuấn… là những ví dụ. Anh cũng từng có cả một triển lãm cá nhân về những nghệ sĩ jazz tại L’espace.

Nói về sự vênh nhau giữa chụp trong studio với đủ thứ hỗ trợ và chụp tự nhiên ngoài trời, Việt Thanh cho rằng: Vấn đề không phải là anh chụp ở ngoài trời thì sẽ xấu hơn trong phòng chụp. Quan trọng là mình tìm được góc độ để thấy người ta đẹp. Ông Time Pages có dạy tôi: “khi đối mặt với đối tượng chụp thì đừng chụp những gì mày thấy, hãy đi xung quanh họ chụp các góc khác nhau, sau đó thử chụp từ trên xuống và từ dưới lên, sẽ có hiệu quả khác nhau, sau đó chỉ cần chọn ra hiệu quả mạnh nhất”. Có người nhìn thẳng thì phô nhưng nhìn nghiêng lại đẹp… Vấn đề là anh thể hiện thế nào thôi.

Thanh cũng đặc biệt thích chụp các nghệ sĩ trên sân khấu. Anh bị cuốn hút bởi những thăng hoa của họ. Ví dụ với những nghệ sĩ nhạc jazz. Anh kể: “Đặc thù của nhạc jazz là tính ngẫu hứng rất cao. Lúc người nghệ sĩ bị “đồng nhập”, điên lên thì không cần biết xung quanh có ai, họ cảm thấy sân khấu là của mình và kệ hết tất cả. Những lúc như thế tôi chụp cũng điên loạn”.

Trong cuộc đời có những thử thách lớn mà bạn bắt buộc phải nhảy qua... Không để đi bộ được.





 
 
Phản hồi

Ý kiến phản hồi

Gửi ý kiến phản hồi

Họ và tên
Email
Nội dung
 

Copyrights 2008 .Tuan Lai Studio. All Rights Reserved.